Laatst legde ik weer eens enthousiast aan iemand uit dat je teksten sterker worden als je op en af daalt op de ladder van abstractie. (Zie mijn eerdere blog daarover hier.) Helemaal onderaan die ladder, mocht je je afvragen waar het nu ineens over gaat, kun je een handeling of gebeurtenis plaatsen. Dat helpt je lezer of kijker om zich te verplaatsen in je personage. De eerste keer dat je weer naar een feestje moet als je relatie uit is, dat moment herkennen we allemaal wel. Helemaal bovenaan die ladder, de universele waarde, geeft uitleg waarom het ertoe doet.

Lijstje

Maar wat is dat dan, een goede universele waarde? Kon ik daar niet een helder voorbeeld bij geven? Of nog beter, een concreet lijstje met opties?

Ze kwam al snel bij me terug met een boekje met universele behoeftes. Volgens dr Sue Johnson, de oprichter van Emotionally Focused Therapy (wie heeft het boek ‘Houd me vast’ niet in de kast staan? 😊) hebben we vijf basisbehoeftes als het gaat om hechting. Te weten:

1 Gezien worden

2 geliefd zijn

3 gewaardeerd worden

4 ertoe doen

5 belangrijk zijn in de ogen van je partner.

Zijn dit dan die universele waarden waar het altijd over gaat in storytelling?

Nou, nee. Het helpt natuurlijk om te weten dat iedereen deze zelfde behoeftes heeft; om te beseffen dat veel van ons gedrag voortkomt uit dat er niet aan deze universele, dus doodnormale, behoeftes niet is voldaan. Of het nu gaat om de premier van Israël of het managen van je eigen relaties.

High school shooting

Maar universele waarden? Die zijn toch iets anders. Universele waarden zijn eigenlijk levenslessen die voor ons in Nederland relevant zijn, maar net zo relevant voor lezers of kijkers in Canada.

Ik schreef al eens een blog over waarin ik dit verhaal in The New York Times aanhaalde, over een high school shooting, beschreven vanuit het perspectief van de docent. Ook al hebben we in Nederland gelukkig zelden tot nooit te maken met verwarde tieners die geweren meenemen naar hun oude school, het verhaal heeft toch een universele waarde. Als ik het stuk lees resoneert het.

Wat was dan die universele waarde? Voor mij was dat: waar houdt je verantwoordelijkheid op als docent, of breder nog, als volwassene die verantwoordelijk is voor een groep kinderen, tijdens het ondergaan van een traumatische gebeurtenis? Hoe ga je om met die verantwoordelijkheid?

Doorgeven waard

Tja, nu wil je natuurlijk net zo’n mooi lijstje met universele wijsheden. Helaas, die lijst is er niet. Maar waarom eigenlijk niet? Dat zette me aan het denken. Je vindt de universele waarheid meestal pas als je verhaal al zo ongeveer af is – en soms pas jaren later (echt een bummer). Misschien zijn universele waarheden vaak ook juist heel particulier. Het gaat namelijk om de les die jij zelf hebt geleerd door het verhaal te maken. Maar dus wel een les die niet alleen voor jou, maar ook voor je schoonmoeder of je kleinzoon het doorgeven waard is.